Diyarbakır'ın Tarihi Mirası Dijitalleşiyor: Fatih Paşa Camii Haziresi'nde Kapsamlı Mezar Taşı Envanteri Başladı

Diyarbakır'ın tarihi Sur ilçesinde, kentin en önemli Osmanlı yapılarından biri olan Fatih Paşa Camii'nde (Kurşunlu Camii), paha biçilmez bir kültürel miras çalışması start aldı. Dicle Üniversitesi, Kültür ve Turizm Bakanlığı işbirliğiyle yürütülen ulusal bir proje kapsamında, cami haziresinde bulunan yüzlerce yıllık Türk-İslam dönemi mezar taşları ve kitabelerini bilimsel yöntemlerle kayıt altına alarak dijital bir arşive aktarmak için saha çalışmalarına başladı.

Bu önemli girişim, "Türk-İslam Dönemi Mezar Taşları ve Kitabeleri Ulusal Envanter Projesi"nin kritik bir parçasını oluşturuyor. Projenin pilot uygulamalarından biri olarak seçilen Diyarbakır'daki bu çalışma, kentin zengin tarihine ışık tutmayı amaçlıyor.

Projenin Kapsamı ve Bilimsel Metodolojisi

Çalışmalar, Dicle Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. İrfan Yıldız liderliğindeki uzman bir ekip tarafından yürütülüyor. Prof. Dr. Yıldız, projenin amacını, "Fatih Paşa Camii'nin hem doğu hem de batı haziresinde bulunan bütün mezar taşlarının tespiti, numaralandırılması, kitabelerinin okunması, ölçülerinin alınması ve tamamının detaylı bir veri sistemine aktarılması" olarak özetledi.

Ekip, her bir mezar taşını tek tek inceleyerek üzerlerindeki kitabeleri çözümleyecek. Bu süreçte elde edilen veriler, fotoğraflar ve ölçümler, ulusal bir envanter sistemine dijital olarak yüklenecek. Bu sayede, tarihi eserlerin hem fiziksel durumları kayıt altına alınmış olacak hem de gelecek nesiller için kalıcı bir dijital kaynak oluşturulacak.

Hazirenin Tarihi Önemi: Osmanlı Yöneticileri ve Hanedan Üyeleri

Prof. Dr. İrfan Yıldız, Fatih Paşa Camii Haziresi'nin sıradan bir mezarlık alanı olmadığının altını çizdi. Hazirenin, Diyarbakır'ın Osmanlı dönemindeki tarihsel rolünü yansıtan çok önemli bir mekan olduğunu belirtti.

Yıldız, "Bu hazire, özellikle Diyarbakır’ı Osmanlı döneminde fetheden Bıyıklı Mehmet Paşa’nın türbesini barındırmasıyla büyük önem taşıyor. İlk bulgular ve tarihi kayıtlar, burada genellikle Osmanlı döneminde Diyarbakır’da görev yapmış yöneticilerin, kentin ileri gelenlerinin ve hatta Şehzade (Padişah oğlu) ailesine mensup kişilerin medfun olduğunu gösteriyor," dedi.

Çalışmalar ilerledikçe ve kitabeler tamamen okundukça, hazirede tam olarak kimlerin yattığının netleşeceğini ve Diyarbakır'ın Osmanlı dönemi sosyal yapısına dair yeni bilgilerin ortaya çıkacağını vurguladı.

Ulusal Envanter İçin Pilot Uygulama ve Gelecek Vizyonu

Bu yıl Fatih Paşa Camii'nde başlatılan çalışmanın, ulusal projenin bir pilot uygulaması olduğunu belirten Prof. Dr. Yıldız, projenin uzun vadeli hedeflerine de değindi.

"Bu çalışma, Türkiye’de sadece birkaç ilde eş zamanlı olarak yürütülüyor ve Diyarbakır bu illerden biri," diyen Yıldız, sözlerini şöyle tamamladı: "Bu pilot uygulama başarıyla tamamlandıktan sonra, önümüzdeki yıllarda projeyi genişleterek Diyarbakır il sınırları içindeki bütün Türk-İslam Dönemi mezar taşlarını kapsayacak şekilde çalışmalara devam edeceğiz. Bu proje, Türkiye’de bulunan tarihi mezar taşlarının tamamının belgelenmesi ve paha biçilmez bir kültürel hazinenin kayıt altına alınması bakımından hayati bir önem taşımaktadır."

Başlatılan bu kapsamlı envanter çalışmasının, Diyarbakır'ın zengin tarihini koruma altına alarak bilim dünyasının ve tarih meraklılarının erişimine açması bekleniyor.